'Zeg dat nu nog eens', 'Zing het een keer', 'Is de plaat weer blijven hangen?' Gert Reunes, levenslang stotteraar, hoort dergelijke opmerkingen allang niet meer. Hij heeft er juist vechtlust door gekregen en daardoor is hij zowat het tegenovergestelde van een stotteraar geworden: een logopedist. Bovendien is Reunes voorzitter van een zelfhulpgroep, en hij zwijgt geen moment.

Gent / Eigen berichtgeving (Barbara Debusschere)

Ja, ik babbel veel en graag. Dat komt omdat ik jaren noodgedwongen gezwegen heb. Nu moet dat er allemaal uit. Eigenlijk ben ik gek op communicatie. Ik ben vijf jaar geleden begonnen met vzw Best, een zelfhulpgroep voor stotteraars. Want het allerbelangrijkste is dat ze met soortgenoten kunnen praten. Alleen al een gesprekje met een andere stotteraar kan wonderen doen."

U zit hier nu in uw eigen logopedistenpraktijk, u leidt die zelfhulpgroep en werkt daarbuiten. Bent u een echte strever?
"Door dat stotteren ben ik een vechter geworden, ja. Ik ben gaan stotteren vanaf mijn vierde jaar, en daarna heb ik tevergeefs de deuren van logopedisten en psychologen platgelopen. Voortdurend zat ik in de klas met de schrik om te moeten voorlezen. Soms gaf ik een fout antwoord omdat ik dat beter kon uitspreken dan het juiste. Maar omdat je je als kind toch wil uiten en je frustraties wil afreageren, zoek je iets anders. Dus ging ik intensief basketballen en vanaf mijn vijftiende werd ik zelfs topsporter. Dat was mijn manier om te zeggen: 'ik besta'. Later werd mij aangepraat dat ik klerk moest worden, maar ik deed met succes een graduaat elektronica, wat ik zelf wilde. Daarna heeft het wel nog jaren geduurd voor ik iets aan mijn stotteren ging doen."

U ging ondanks de logopedie niet vooruit. Was de oorzaak misschien psychisch?
"Nee! Dat is een van de grote misvattingen over stotteren: 'er is iets misgegaan in zijne kop'. Het is genetisch. Bij stotteraars is er geen coördinatie tussen het spraakcentrum in de linkerhersenhelft en de rechterhelft, die ritme, intonatie en luidheid regelt. Bij mij heeft het jaren geduurd voordat ik de methode gevonden heb die mij enorm geholpen heeft. Dat was de Hausdörfer-methode, waarbij je grip krijgt op de klanken door ze in alle mogelijke toonaarden te gaan uitspreken. Als het psychologisch was, zou dat toch niet werken."

Wat is eigenlijk de beste oplossing?
Die is er niet. Je hebt mensen die zich laten hypnotiseren of die 's ochtends met hun blote voeten op wilde kastanjes lopen, maar dat haalt natuurlijk geen steek uit. Ik ben zelf ook niet stottervrij. Maar ik heb ervoor gewerkt om vrij te zijn van mijn stotteren. Als ik wil, kan ik perfect praten, wat ik vroeger ook altijd wilde. Nu doe ik dat als het moet, maar ik ben soms zo op mijn gemak dat ik ook gewoon geen moeite wil doen en dan stotter ik wat. Dat zelfvertrouwen is er natuurlijk niet vanzelf gekomen. Ik heb er jaren aan moeten werken. Een combinatie van een zelfhulpgroep en professionele hulp is volgens mij wel een must.Verder bestaat er ook een apparaatje dat vijftig jaar geleden werd uitgevonden en waardoor je naar jezelf luistert maar dan vertraagd. Het gekke is dat stotteraars daardoor vloeiend gaan spreken. Echt, dat ding heeft sommige mensen die al twintig jaar niet spraken ineens een volledige zin doen zeggen. Dan stromen de traantjes, hoor. Nu gebruikt geen enkele logopedist het toestel nog omdat het mensen er afhankelijk van zou maken, terwijl het wel een opsteker voor het zelfvertrouwen is."

Als stotteraars zo'n laag zelfvertrouwen hebben, staan ze dan niet enorm weigerachtig tegenover een zelfhulpgroep?
Er zijn in Vlaanderen 60.000 stotteraars, maar bij Best, de enige zelfhulpgroep, hebben we in vijf jaar tijd 400 leden gehad. De drempelvrees is enorm groot. Vroeger kende ik mensen die hun stotterende zoon in de schuur lieten spelen wanneer er bezoek kwam. Ik heb niet de indruk dat dat nu nog het geval is, maar het taboe blijft. Ouders zoeken nu wel hulp, maar het probleem moet direct verholpen worden. Dat gaat natuurlijk niet. "De meeste volwassen stotteraars vertonen nog altijd enorm veel vluchtgedrag. Sommigen vragen een foldertje aan en komen dan pas na vier jaar op ons af. Wat zeker niet veel goed doet, is 'Jeanke', een belachelijke stotteraar gespeeld door Jacques Vermeire. Wat denk je dat er door de hoofden van stotteraars gaat als ze elk jaar zien dat heel Vlaanderen zich een breuk lacht als Jeanke weer eens op de ouderjaarsavondshow komt?"

Dat mensen als Steve Stevaert geen lans breken voor stotteraars, vind ik ook erg. Zijn populariteit zou stijgen als hij zou toegeven dat hij stottert. Dat zou die 59.600 mensen die wij niet bereiken echt een hart onder de riem steken. Er zijn trouwens ook een paar bekende sterren en acteurs die net hetzelfde zouden kunnen doen. Maar allemaal ontkennen ze of zeggen ze dat ze ex-stotteraars zijn. Stevaert zelf geeft het flauwe excuus dat hij op een school met veel slechthorenden gezeten heeft."

Ook onbekende stotteraars lijken zich goed te verbergen. Waar zijn die 59.600 anderen eigenlijk?
"Het gros van de stotteraars leidt inderdaad een verborgen bestaan. Er zijn er die een universitair diploma hebben maar door het stotteren hun leven slijten in een beschutte werkplaats. Op een sollicitatiegesprek moet je niet afkomen met een spraakgebrek. Stotteraars lijken ook zo verborgen omdat velen hun gebrek perfect weten te vermommen. Ofwel zwijgen ze, ofwel vermoeien ze zich door altijd naar synoniemen te zoeken die ze wel goed kunnen uitspreken. Het zijn zij die een chocomelk bestellen terwijl ze eigenlijk een Schweppes willen. Maar dan bedrieg je jezelf, en dan blijf je je hele leven chocolademelk drinken. Ook op sociaal niveau zijn we verborgen. Wij hebben slechts recht op twee jaar therapie, terwijl bijvoorbeeld gehoorgestoorden zowat alles terugbetaald krijgen. Het is tijd dat we wat meer lawaai maken en voor onze rechten opkomen. Maar ja, we zijn natuurlijk niet erg mondig. (lacht)"

U bent op dat gebied dus eigenlijk een voorbeeldfiguur?
Pff, misschien. Ik wou echt graag spreken, dat was mijn geluk. Behalve Arno misschien zijn er geen echte voorbeelden. Hij heeft van zijn stotteren zijn charme gemaakt, en, wat ook zeer belangrijk is, hij heeft iets extra's naast dat stotteren. Bij mij daarentegen staat mijn hele leven in het teken van stotteren. Het is de zin van mijn bestaan. Nadat ik de Hausdörfer-methode onder de knie had, dacht ik: 'Wat wil ik nu doen in mijn leven? Wat kan ik goed?' Het antwoord is dat ik goed kan hakkelen en haperen. Dus wou ik stotterlogopedist worden. Sinds een jaar heb ik mijn diploma. Het is deels een overwinning op mezelf, maar ik heb het toch ook gedaan om een signaal te geven aan stotteraars."

Was het niet enorm zwaar om als stotteraar een diploma logopedie te behalen?
Op de hogeschool moesten ze mij niet, want ik zou het beroep verkrachten. En dat terwijl zowat alle stottertherapeuten in de VS zelf stotteraars zijn. Op de universiteit werd ik daarentegen erg goed ontvangen. Niet dat ik ooit een speciale behandeling kreeg of zo, maar de professoren gaven toe dat ik als stotterlogopedist een meerwaarde zou kunnen bieden en ze hebben me geholpen om dat te verwezenlijken. Met hen heb ik ook de eerste Wereldstotterdag opgericht."

Wat is eigenlijk het frustrerendst, dat je niet uitgesproken krijgt wat je wil zeggen of de reacties van de buitenwereld?
"Dat laatste. Veel mensen weten niet wat het is en gaan dan raad geven in de trant van: 'Ge moet niet zo zenuwachtig zijn, manneke'. Dat is ergerlijk. Of ze gaan je aanvullen, wat vaak nogal kleinerend overkomt. Oké, als iemand echt tien minuten nodig heeft om zijn eigen naam uit te spreken, dan kun je helpen, maar je zou toch eerst kunnen vragen of die hulp gewenst is. Want er zijn van die echte doorzetters voor wie het heel belangrijk is uit te spreken wat ze willen zeggen. Zo ken ik iemand die elke dag twee pakjes Marlboro gaat kopen. De winkelier zet die al klaar zodra hij die stotteraar ziet aankomen, maar de man blijft altijd zijn twee pakjes Marlboro vragen, ook al staan ze voor zijn neus. Dat lijkt grappig, maar voor hem is dat de ernstigste zaak van de wereld. En ik begrijp hem."

'De populariteit van Steve Stevaert zou stijgen als hij toegeeft dat hij stottert'


PEDAGOGIE

Interview met stotteraar-logopedist Gert Reunes

© 2000 Uitgeverij De Morgen NV