Tips voor leerkrachten

Fragmenten uit het boek ‘Komen Spreken : verhalen en adviezen’ 


Op de vraag ‘Wat is je eerste herinnering aan stotteren?’ antwoorden veel mensen met een anekdote van op de schoolbanken. Vaak is een spreekmoment in een groep op school het moment waarop het stotteren voor de eerste keer als erg schaamtevol werd ervaren.

Vooral de overgang naar het eerste leerjaar is een grote aanpassing voor kinderen in het algemeen. Stilzitten in een klasje, leren lezen, huiswerk maken. Al deze veranderingen en toenemende eisen kunnen het stotteren uitlokken.

      Maak het stotteren bespreekbaar !

Het is belangrijk dat de ouders van een stotterend kind, al dan niet met de ondersteuning van de stottertherapeut, de leerkracht informeert over het feit dat hun kind stottert en hoe met het stotteren kan worden omgegaan in de klas. Dit gebeurt best vóór de eerste schooldag en in aanwezigheid van het kind. Zo ervaart het kind meteen dat stotteren in de klas mág en dat zijn juf ervan op de hoogte is, met zijn probleem begaan is en hem daarbij wil helpen. Het kind hoeft zijn stotteren niet te verbergen en het wordt niet gezien als iets bijzonders of mysterieus.

Lagere school :

Praat eerst met je leerling zelf, onder vier ogen, vooraleer je de klasgroep informeert over het stotteren. Stel een paar vragen over het stotteren, eventueel over de logopedie en laat weten dat het kind bij jou terecht kan indien een bepaalde spreeksituatie moeilijkheden oplevert.

Sommige kinderen zullen op dat moment weinig te vertellen hebben. Zij zijn er nog niet aan toe om erover te praten of ze hebben het op dat moment zelf nog niet zo lastig met die stotters. Het belangrijkste is dat het kind op school zo vroeg mogelijk ervaart dat stotteren erbij hoort, dat er begrip voor is, dat mensen bekommerd zijn en willen helpen zoeken naar manieren om goed om te gaan met stotteren in de klas.

Geef ook na een moeilijk spreekmoment af en toe een bemoedigende knipoog.

Sommige leerkrachten hebben de neiging het stotterende kind te ontzien. Er worden minder of helemaal geen vragen aan het kd gesteld, het hoeft niet luidop te lezen. Kan zo een fase van tijdelijk ontzien voordelig zijn of is het beter dat het kind juist uitgedaagd worden om te spreken in de klas? Overleg met kind, ouders en therapeut.

 Het is belangrijk dat leerlingen actief betrokken blijven in het klasgebeuren door vragen te kunnen stellen en te kunnen beantwoorden.

 Het rijtje afgaan zorgt bij de meeste kinderen voor extra spreekdruk. Je kan overleggen met de leerling om als één van de eersten voor te lezen zodat de spanning niet steeds moet worden opgebouwd.

Sommige leerlingen zijn bereid om een spreekbeurt te geven over hun stotteren. Ze ervaren op die manier dat klasgenoten begrip opbrengen en dat ze bereid zijn er rekening mee te houden dat men soms meer tijd nodig heeft bij het spreken. Een belangrijke ervaring om mee te nemen naar het middelbaar.

In 'De Survivalgids Stotteren en Broddelen'  (zie rubriek boeken) is ook een handige lijst met tips voor leerkrachten terug te vinden.

Middelbare school :

De leeftijdsperiode van het middelbaar wordt gekenmerkt door fundamentele veranderingen en ontwikkelingen.  Het stotteren kan voor extra spanning en uitdagingen zorgen in deze leeftijdsperiode waarin veel nadruk ligt op vrienden maken en erbij horen. Jongeren hebben ondertussen al heel wat gevoelservaringen en herinneringen rond hun stotteren opgebouwd. Anders dan tijdens hun lagere schooltijd zijn ze nu bewuster bezig met hun stotteren.

Maak het stotteren bespreekbaar !

Veel tieners informeren hun leerkrachten niet graag over hun stotteren. Ze gaan er soms ook van uit dat het wel ergens vermeld staat in hun schooldossier. Soms wordt via een info-brief van ouders of de begeleidende stottertherapeut of via een oudercontact het stotteren kenbaar gemaakt. Het is belangrijk dat naar aanleiding van die informatie de leerling eens onder vier ogen wordt aangesproken. Op die manier erken je het stotteren en toon je dat er begrip voor is. Het kan zijn dat de jongere de kans grijpt om een aanpassing aan te vragen wanneer er bijvoorbeeld een spreekbeurt in het verschiet ligt. Of hij grijpt de kans grijpt om zijn klasgenoten iets te vertellen over stotteren. Het kan ook zijn dat de jongere er nog niet aan toe is in te gaan op het gesprek maar het besef dat er kan over gesproken worden, geeft hem wel meer rust. Wanneer stotteren bespreekbaar wordt gemaakt, hebben veel jongeren geen nood aan privileges bij spreeksituaties in de klas. Meestal willen zij geen voorkeursbehandeling en op dezelfde manier behandeld worden als hun klasgenoten.

 Op jongerenweekends van vzw BeSt kunnen jongeren die stotteren met elkaar spreken over hoe zij het stotteren bespreekbaar maken, welke effecten het heeft. Dat is soms een eerste stap om stotteren ook op school bespreekbaar te maken.

School is de plaats bij uitstek waar sociale vaardigheden worden geleerd, tijdens groepsactiviteiten zoals sportdagen en schoolreisjes, bij naschoolse activiteiten zoals verjaardagsfeestjes en muziekles. Het is van groot belang na te gaan hoe de jongere zich daarbij voelt. Het besef dat hij aanvaard wordt en bij de groep hoort, zorgt voor een zelfzeker en positief zelfbeeld.

 Tips voor de leerkracht middelbaar onderwijs:

  • Stotteren is meer dan wat je ziet en hoort cf. de metafoor van de ijsberg (zie thema stotteren). Het stotteren is misschien niet vaak hoorbaar maar de jongere kan kampen met veel spanning en is zijn hoofd veel bezig met het stotteren.
  • Een open houding is het belangrijkst. Maak stotteren bespreekbaar. Spreek de leerling aan over het stotteren en maak kenbaar dat eventueel (vaak tijdelijke) aanpassingen mogelijk zijn bij spreeksituaties zoals spreekbeurten of voorlezen in de klas
  • Wees alert voor eventueel pestgedrag.

NEEN TEGEN PESTEN

Kinderen die stotteren niet per se meer gepest worden dan andere kinderen. Zij hebben het wél soms moeilijker dan anderen verbaal assertief te reageren op het moment zélf.

Als de medeleerlingen uitleg krijgen over stotteren begrijpen zij het beter en blijven vervelende reacties vaak achterwege.

Tips voor Universiteit/Hoger onderwijs:

In het middelbaar onderwijs is een gesprek met de leerkracht over stotteren een haalbare kaart. Er kunnen makkelijk afspraken gemaakt worden rond maatregelen die het spreken in klas comfortabeler maken zoals bijvoorbeeld als eerste aan beurt komen bij een presentatie-oefening.

Aan de hogeschool of universiteit is de afstand met de docent veel groter.  Je kan als student wel terecht bij en dienst die extra begeleiding aanbiedt voor ‘studenten met een functiebeperking’. Je kan er terecht voor een gesprek omtrent de beperking die je ervaart en hoe je ermee omgaat en voor de aanvraag van aangepaste studie - of examenmaatregelen. Het kan gaan om het eenvoudigweg voorzien van extra tijd bij een mondeling examen of in sommige gevallen het omzetten van een mondeling examen naar een schriftelijk examen.

 We merken dat studenten die de formulieren ondertekenen van het statuut van zogenaamde ‘student met een functiebeperking’ doorgaans weinig tot geen gebruik maken van aangepaste maatregelen maar dat vooral de geruststelling van het feit er rekening mee gehouden zal worden  voor hen van groot belang is.

In oktober 2013 heeft vzw Best tijdens een infoavond omtrent ‘stotteren en onderwijs’ specifiek meer aandacht besteed aan het informeren omtrent de mogelijkheid tot aangepaste maatregelen voor stotterende studenten in het hoger onderwijs. vzw Best stelde een folder op over stotteren en studeren in het hoger onderwijs om lectoren te sensibiliseren. BeSt ging ook praten met verantwoordelijken van de begeleidingsdiensten van diverse opleidingen om ervaringen na te gaan en de folder te verspreiden.